Ο φόβος ως νοητική κατασκευή. Της Αμαλένιας Παπαγιάννη

Διαβάζοντας αυτό (κλικ εδώ), ταξίδεψα στο βιβλίο του Νίκου Σιδέρη ‘’Τα παιδιά δεν θέλουν ψυχολόγο, γονείς θέλουν’’ μέχρι την Alice Miller στο ‘’Οι φυλακές της παιδικής μας ηλικίας’’. Τι είναι αυτό όμως που μας κάνει να φοβόμαστε τόσο ;

Η έννοια του φόβου είναι στενά συνυφασμένη με τη βεβαιότητά μας ότι όντως ο εκάστοτε φόβος (ή φοβία) έχει μια στερεή βάση ύπαρξης. Ότι είναι λογικό να φοβόμαστε το τάδε ή το δείνα πράγμα-κατάσταση-άνθρωπο.

‘’Fear doesn’t exist anywhere except in the mind’’ : Ο φόβος δεν υπάρχει πάρα μόνο στο μυαλό μας. Αν καταφέρουμε να απαγκιστρωθούμε απ’ αυτή την ψευδαίσθηση ότι αυτό που φοβόμαστε είναι υπαρκτό και κατανοήσουμε σε βάθος ότι είναι καθαρά μια νοητική –ασυνείδητη βεβαίως- κατασκευή του μυαλού μας, τότε έχουμε κάνει όχι απλώς το πρώτο βήμα προς την προσωπική μας συναισθηματική ανέλιξη, αλλά έχουμε καταφέρει να διανύσουμε πολλά μέτρα προς αυτήν.

Γενικότερα, η έννοια της ‘’κατασκευής’’ υπαρκτών και μη καταστάσεων είναι ένα φαινόμενο που συναντάται σε όλο το εύρος της καθημερινής μας ζωής. Η έννοια της ‘’κοινωνικής κατασκευής’’ (κοινωνικός κονστρουκτιβισμός), όρος που υιοθετήθηκε από τους Beger και Luchmann, εφαρμόζεται γενικότερα στο ανθρώπινο είδος ως ένας τρόπος συνύπαρξης του είναι και του κοινωνικού φαίνεσθαι.

Παρ’όλα αυτά, πολλές φορές οι άνθρωποι καταλήγουν να κάνουν ‘’νοητικές κατασκευές’’ στο μυαλό τους, οι οποίες αφορούν τις ίδιες τις σχέσεις τους. Σε αυτή την περίπτωση, καταλήγουν είτε να εξορθολογικεύουν κοινωνικές, φιλικές και ερωτικές σχέσεις  είτε να είναι απόλυτα δοσμένοι στο εκάστοτε συναίσθημα που τους γεννιέται, αποκλείοντας οποιαδήποτε λογική εξήγηση ή ερμηνεία.

‘’Follow your heart but take your brain with you’’ : Ακολούθησε την καρδιά σου, αλλά πάρε μαζί σου και το μυαλό σου’’. Η ταπεινή μου γνώμη είναι ότι ο άνθρωπος πρέπει να λειτουργεί όχι μόνο με το συναίσθημα ούτε μόνο με την λογική. Το ιδανικό είναι να μάθει να διαχωρίζει πού επιτάσσεται να μπει ή λογική και πού το συναίσθημα, καθώς και τα δύο είναι απαραίτητα για μια ισορροπημένη ψυχικά ζωή. Αρνούμενοι να υιοθετήσουμε την λογική ή το συναίσθημα στις εκάστοτε συνθήκες της καθημερινής μας ζωής, καταλήγουμε να κυριευόμαστε από φόβο, καθώς οι επιλογές μας τείνουν είτε προς το ένα είτε προς το άλλο και δεν υπάρχει αρμονική συνύπαρξη και των δύο. Φυσικό επακόλουθο είναι να νιώθουμε ένα αίσθημα μοναξιάς και ματαίωσης, καθώς, καλώς ή κακώς, κανένας δεν μπορεί να λειτουργεί στα πάντα μόνο με το συναίσθημα ή μόνο με την λογική. Η μοναξιά ή η ματαίωση του ατόμου το οδηγεί στη βεβαιότητα ότι είναι μία απομονωμένη μονάδα και όχι μέρος του συνόλου. Ο φόβος ή οι (αδικαιολόγητες φοβίες) που αναπτύσσει το οδηγούν σε μια ψυχική έρημο.

Αν όμως θυμηθούμε το γνωστό ρητό του Αριστοτέλη ότι ο άνθρωπος που ζει μόνος του είναι ή Θεός ή θηρίο, τότε εύλογα καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι αφού δεν είμαστε τίποτα από τα δύο, τότε θα έπρεπε να κατανοήσουμε καλύτερα τους λόγους που μας απομακρύνουν από το σύνολο (οικογένεια, φίλοι, κοινωνία) και να αποτελέσουμε ενεργό τμήμα του και όχι απλώς τμήμα του. Ο άνθρωπος πρέπει να ‘’θρώσκει άνω’’, δηλαδή να κοιτάει ψηλά. Αυτό μπορεί να το καταφέρει μόνο μέσω της συνειδητοποίησης ότι αυτή η αβάσταχτη βαρύτητα της εγγύτητας δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια κατάσταση δομημένη από ασυνείδητες και ασυναίσθητες σκέψεις που καταδυναστεύουν το μυαλό μας. Οι σκέψεις αυτές παίρνουν την μορφή γιγάντων και νομίζουμε πως είναι αδιαπέραστες. Σκεφτείτε ότι τα τείχη που όλοι χτίζουμε γύρω από τον εαυτό μας είναι για να μας προστατεύουν και όχι για να μας απομονώνουν. Συνεπώς είναι προσωπικές μας κατασκευές τις οποίες μπορούμε ανά πάσα στιγμή να γκρεμίσουμε.

Παπαγιάννη Αμαλένια

Κοινωνιολόγος – Παιδαγωγός

Μπορεί να σας αρέσουν..